Mục lục
Trong phòng khám, bệnh viện hay phòng phẫu thuật, bác sĩ và nhân viên y tế thường thay găng tay nhiều lần trong ngày. Đôi khi họ chỉ vừa đeo găng chưa lâu đã tháo bỏ để mang đôi mới. Với người quan sát, việc này có thể hơi khó hiểu: găng vẫn nguyên vẹn, không dính máu hay bụi bẩn, vậy tại sao không tiếp tục sử dụng?
Lý do là găng tay nhìn sạch không đồng nghĩa với việc chúng an toàn để tiếp tục dùng. Bề mặt găng có thể mang vi sinh vật mà mắt thường không nhìn thấy; găng cũng có thể bị nhiễm bẩn trong quá trình chăm sóc, hoặc xuất hiện những lỗ thủng nhỏ khó phát hiện. Thay găng đúng lúc là một phần quan trọng của kiểm soát nhiễm khuẩn và bảo vệ cả người bệnh lẫn nhân viên y tế.
1. Vi sinh vật không nhìn thấy được bằng mắt thường
Vi khuẩn, vi-rút và nhiều loại vi sinh vật khác có thể tồn tại trên da, vật dụng, bề mặt bàn khám hoặc thiết bị y tế. Một đôi găng có thể trông sạch nhưng đã chạm vào những nơi có vi sinh vật. Ví dụ, nhân viên y tế có thể đeo găng để thăm khám, sau đó chạm vào thành giường, tay nắm cửa, hồ sơ, bàn phím hoặc thiết bị trong phòng.
Các chất bẩn nhìn thấy được như máu, dịch cơ thể hay bụi bẩn khiến việc nhận ra nguy cơ dễ dàng hơn. Nhưng nguy cơ lây nhiễm thường không hiện rõ như vậy. Một bàn tay có thể trông sạch, và một đôi găng cũng có thể trông hoàn toàn bình thường, dù bề mặt của chúng đã bị nhiễm bẩn.
Khi đôi găng ấy tiếp tục chạm vào người bệnh khác, vùng cơ thể khác hoặc dụng cụ sạch, vi sinh vật có thể bị truyền đi. Đó là lý do nhân viên y tế cần thay găng giữa các công việc hoặc các đối tượng chăm sóc theo quy trình phù hợp, thay vì chỉ thay khi găng dính bẩn thấy rõ.
2. Găng có thể làm lây nhiễm chéo nếu dùng sai cách
Một trong những mục đích chính của găng là tạo hàng rào bảo vệ. Tuy nhiên, găng chỉ phát huy tác dụng khi được sử dụng đúng cách. Nếu một nhân viên dùng cùng một đôi găng để chạm vào nhiều bề mặt hoặc thực hiện nhiều thao tác khác nhau, đôi găng có thể trở thành phương tiện mang vi sinh vật từ nơi này sang nơi khác.
Hãy hình dung một nhân viên y tế đang chăm sóc vết thương. Nếu găng đã chạm vào vùng da xung quanh, rồi lại chạm vào phần băng gạc sạch hoặc dụng cụ vô khuẩn, nguy cơ đưa vi sinh vật vào vùng cần được bảo vệ có thể tăng lên. Tương tự, sau khi tiếp xúc với dịch cơ thể, người chăm sóc không nên dùng nguyên đôi găng ấy để chạm vào thiết bị, hồ sơ hoặc bề mặt khác trong phòng.
Vì vậy, nhân viên y tế thường thay găng khi chuyển từ một thao tác có nguy cơ nhiễm bẩn sang thao tác khác, khi chuyển giữa các vùng cơ thể cần được chăm sóc, hoặc khi chuyển sang chăm sóc người bệnh khác. Thay găng đúng thời điểm giúp hạn chế việc vô tình “mang theo” chất bẩn và vi sinh vật.
3. Găng tay không phải lúc nào cũng nguyên vẹn
Găng y tế được thiết kế để tạo hàng rào, nhưng chúng không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Găng có thể bị thủng, rách hoặc suy giảm độ bền trong quá trình sử dụng. Một vết rách lớn thường dễ thấy, nhưng những lỗ thủng nhỏ có thể khó phát hiện bằng mắt thường, đặc biệt khi găng có màu nhạt hoặc người đeo đang làm việc nhanh.
Găng cũng có thể bị tổn thương do móng tay, đồ trang sức, cạnh sắc của dụng cụ hoặc thao tác kéo căng quá mức. Tùy loại găng và công việc, ma sát, hóa chất hay thời gian sử dụng cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng vật liệu. Khi găng bị thủng, hàng rào bảo vệ không còn đáng tin cậy như ban đầu.
Nếu phát hiện găng rách, thủng, tuột hoặc bị nhiễm bẩn, nhân viên y tế cần tháo bỏ và thay đôi mới. Trong nhiều tình huống, việc thay găng theo quy trình là cần thiết ngay cả khi không phát hiện được hư hại rõ ràng, vì không phải mọi tổn thương đều có thể nhìn thấy.
4. Thay găng bảo vệ cả người bệnh lẫn nhân viên y tế
Nhiều người nghĩ găng chủ yếu để bảo vệ bác sĩ khỏi máu hoặc dịch cơ thể. Điều đó đúng, nhưng chưa đầy đủ. Găng còn giúp giảm nguy cơ truyền vi sinh vật từ tay nhân viên y tế sang người bệnh, đặc biệt khi chăm sóc vết thương, tiếp xúc với niêm mạc hoặc thực hiện những thao tác cần vô khuẩn.
Chiều ngược lại cũng quan trọng: găng giúp hạn chế việc bàn tay nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể và một số tác nhân gây bệnh. Khi đôi găng đã tiếp xúc với những chất này, việc tháo bỏ an toàn và vệ sinh tay sau đó giúp giảm nguy cơ mang mầm bệnh ra khỏi khu vực chăm sóc.
Găng không tạo ra sự bảo vệ tuyệt đối, nhưng sử dụng đúng cách là một lớp phòng ngừa cần thiết. Quy trình này đặc biệt quan trọng ở bệnh viện, nơi người bệnh có thể có sức đề kháng yếu, đang phẫu thuật, có vết thương hở hoặc cần các thủ thuật xâm lấn.
5. Tháo găng cũng cần đúng kỹ thuật
Thay găng không chỉ là kéo găng ra rồi vứt đi. Mặt ngoài của găng có thể đã nhiễm bẩn, vì thế nếu tháo không đúng cách, bàn tay có thể chạm vào bề mặt bẩn. Nhân viên y tế được hướng dẫn tháo găng sao cho hạn chế tiếp xúc với mặt ngoài, sau đó bỏ găng vào thùng rác phù hợp.
Sau khi tháo găng, vệ sinh tay vẫn rất quan trọng. Găng có thể có lỗ nhỏ, hoặc bàn tay có thể bị nhiễm bẩn trong lúc tháo. Ngoài ra, bàn tay có thể đã tiếp xúc với bề mặt bẩn trước khi đeo găng hoặc sau khi tháo găng. Vì vậy, găng tay không thay thế cho việc rửa tay bằng xà phòng và nước hoặc sát khuẩn tay theo hướng dẫn chuyên môn.
Nói cách khác, chỉ đeo găng mà bỏ qua vệ sinh tay chưa đủ để đảm bảo an toàn. Hai việc này hỗ trợ lẫn nhau và cần được thực hiện theo quy trình phù hợp với từng hoàn cảnh.
6. Không phải lúc nào cũng cần đeo găng
Thay găng thường xuyên không có nghĩa là nhân viên y tế phải đeo găng cho mọi việc. Găng được sử dụng khi có chỉ định, chẳng hạn khi có khả năng tiếp xúc với máu, dịch cơ thể, niêm mạc, vùng da không nguyên vẹn hoặc các vật liệu có nguy cơ gây hại. Trong một số việc chăm sóc thông thường, găng không cần thiết nếu không có nguy cơ tiếp xúc như trên và các hướng dẫn chuyên môn không yêu cầu.
Việc lựa chọn loại găng cũng phụ thuộc vào công việc. Găng khám bệnh dùng một lần, găng vô khuẩn cho thủ thuật và găng chuyên dụng trong những môi trường cụ thể có yêu cầu khác nhau. Đôi khi trong phẫu thuật, nhân viên y tế có thể đeo hai lớp găng để tăng mức bảo vệ, nhưng việc này tùy thuộc vào quy trình và tính chất công việc.
Điều quan trọng là dùng đúng loại găng, đúng thời điểm và đúng cách. Đeo găng không phù hợp hoặc sử dụng sai quy trình có thể tạo cảm giác an toàn giả tạo mà không giải quyết được nguy cơ thực sự.
7. Thay găng có lãng phí không?
Nhìn từ bên ngoài, việc bỏ đi một đôi găng còn trông mới có thể giống như lãng phí. Nhưng đánh giá độ an toàn chỉ dựa vào vẻ ngoài là không đủ. Một đôi găng có thể đã tiếp xúc với vi sinh vật hoặc bị hư hại mà mắt thường không phát hiện. Thay găng đúng thời điểm là biện pháp phòng ngừa nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm chéo, tránh các hậu quả có thể nghiêm trọng hơn.
Điều đó không có nghĩa là thay găng tùy tiện hoặc thay liên tục mà không theo lý do chuyên môn. Cơ sở y tế cần sử dụng vật tư hợp lý, có sẵn quy trình rõ ràng và đào tạo nhân viên để biết khi nào cần đeo, tháo hoặc thay găng. Mục tiêu là cân bằng giữa an toàn, hiệu quả và sử dụng nguồn lực có trách nhiệm.
8. Điều người bệnh có thể lưu ý
Người bệnh có thể thấy nhân viên y tế thay găng giữa các lần thăm khám và xem đó là dấu hiệu của việc tuân thủ vệ sinh. Nếu có thắc mắc, bạn có thể lịch sự hỏi nhân viên về quy trình bảo vệ người bệnh. Bạn cũng có thể nhắc họ nếu nhận thấy găng bị rách hoặc bẩn rõ ràng, hay nếu có vẻ như cùng một đôi găng được dùng cho nhiều người hoặc nhiều công việc có nguy cơ khác nhau.
Tuy nhiên, người bệnh không nên chỉ dựa vào đôi găng để đánh giá toàn bộ mức độ an toàn. Vệ sinh tay, cách sử dụng dụng cụ, quy trình làm sạch bề mặt và các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn khác đều quan trọng. Găng là một phần của hệ thống phòng ngừa, chứ không phải giải pháp duy nhất.
Kết luận
Bác sĩ và nhân viên y tế thay găng tay liên tục không phải vì đôi găng trông bẩn, mà vì vẻ ngoài không thể cho biết găng có đang mang vi sinh vật hay đã mất khả năng bảo vệ hay chưa. Găng có thể bị nhiễm bẩn sau khi chạm vào người bệnh, dụng cụ hoặc bề mặt; chúng cũng có thể xuất hiện những lỗ thủng nhỏ khó nhận ra. Dùng tiếp một đôi găng sai thời điểm có thể làm lây nhiễm chéo giữa người bệnh, giữa các vùng cơ thể hoặc giữa các thao tác.
Thay găng đúng lúc, tháo găng đúng cách và vệ sinh tay sau khi tháo là những bước phối hợp với nhau để bảo vệ cả người bệnh lẫn nhân viên y tế. Vì thế, một đôi găng nhìn vẫn sạch đôi khi vẫn cần được thay — bởi trong chăm sóc sức khỏe, an toàn không thể chỉ được đánh giá bằng mắt thường.
