Mục lục
Găng tay thường tạo cảm giác an toàn: chúng ngăn bàn tay tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn, hóa chất, vi khuẩn hoặc chất dịch. Nhưng cảm giác an toàn ấy có thể khiến chúng ta chủ quan. Một đôi găng không phù hợp, bị rách, dùng quá lâu hoặc được sử dụng cho nhiều việc khác nhau có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm, kích ứng da và tai nạn. Trong một số tình huống, bàn tay trần được rửa đúng cách còn an toàn hơn bàn tay đang đeo đôi găng bẩn.
Găng tay chỉ bảo vệ tốt khi đúng loại, đúng kích cỡ và được dùng đúng cách.
Găng tay không thay thế việc rửa tay
Một hiểu lầm phổ biến là đã mang găng thì không cần rửa tay. Trên thực tế, găng tay có thể bị thủng hoặc rách mà người sử dụng không nhận ra. Mồ hôi, hơi ẩm và vi sinh vật cũng có thể tích tụ bên trong, đặc biệt khi đeo trong thời gian dài. Khi tháo găng, bàn tay vẫn có thể bị nhiễm bẩn nếu thao tác không đúng.
Ngay cả khi găng còn nguyên vẹn, bề mặt bên ngoài có thể mang vi khuẩn, virus, hóa chất hoặc chất bẩn từ nơi này sang nơi khác. Nếu đang đeo găng để dọn rác rồi dùng cùng đôi găng ấy mở tủ lạnh, cầm điện thoại hoặc chạm vào tay nắm cửa, người dùng đã vô tình biến găng thành phương tiện phát tán chất bẩn.
Vì vậy, găng tay không phải “lá chắn tuyệt đối”. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch vào những thời điểm phù hợp vẫn rất quan trọng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi xử lý rác hoặc sau khi tháo găng. Găng tay và vệ sinh tay là hai biện pháp bổ trợ cho nhau, không phải hai lựa chọn thay thế.
Nguy cơ lây nhiễm chéo trong nhà bếp
Trong chế biến thực phẩm, dùng một đôi găng tay cho nhiều công đoạn là lỗi dễ mắc. Chẳng hạn, người nấu có thể đeo găng để xử lý thịt sống, rồi dùng chính đôi găng đó thái rau ăn sống hoặc lấy bánh mì. Vi khuẩn từ thực phẩm sống có thể truyền sang thức ăn đã chín hoặc sẵn sàng để ăn, ngay cả khi đôi găng trông sạch sẽ.
Găng dùng một lần cũng không có nghĩa là có thể dùng liên tục trong cả buổi nấu ăn. Cần thay găng khi chuyển từ xử lý thực phẩm sống sang thực phẩm chín, khi găng bị rách hoặc bẩn, và sau những thao tác có thể làm nhiễm bẩn bề mặt găng. Sau khi tháo găng, hãy rửa tay trước khi tiếp tục công việc.
Trong gia đình, nhiều người đeo găng khi rửa chén, dọn nhà hoặc chăm sóc vật nuôi. Đó có thể là lựa chọn hữu ích, nhưng nên phân biệt găng theo mục đích. Găng dùng để cọ nhà vệ sinh không nên được sử dụng để rửa rau hay lau mặt bàn ăn. Có thể dùng màu sắc hoặc vị trí cất giữ khác nhau để tránh nhầm lẫn.
Chọn sai chất liệu có thể gây kích ứng
Không phải loại găng tay nào cũng phù hợp với mọi người hoặc mọi công việc. Găng latex có độ co giãn và vừa tay, nhưng một số người có thể bị dị ứng với protein trong latex. Phản ứng có thể biểu hiện bằng ngứa, đỏ da, nổi mẩn hoặc sưng; trong trường hợp nghiêm trọng, có thể xuất hiện khó thở và cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.
Các lựa chọn khác như nitrile hoặc vinyl có thể phù hợp trong một số tình huống, nhưng cũng cần xem xét công việc cụ thể, hướng dẫn trên sản phẩm và khả năng tương thích với hóa chất hay thực phẩm. “Găng tay” không phải là một hạng mục đồng nhất: găng dùng trong y tế, chế biến thực phẩm, vệ sinh gia đình và xử lý hóa chất có thể khác nhau về vật liệu, độ dày, độ bền và tiêu chuẩn.
Găng quá chật dễ gây khó chịu, hạn chế cử động hoặc làm rách khi kéo vào. Găng quá rộng lại có thể làm giảm khả năng cầm nắm, khiến người đeo đánh rơi dụng cụ hoặc không thao tác chính xác. Nếu phải làm việc với vật sắc, hóa chất hoặc nhiệt độ cao, cần sử dụng loại găng được thiết kế cho nguy cơ đó. Găng tay mỏng dùng một lần không thể thay thế găng chống cắt, chống hóa chất hay chống nhiệt.
Găng dùng một lần không phải lúc nào cũng được tái sử dụng
Một đôi găng dùng một lần thường được thiết kế để sử dụng trong một khoảng công việc nhất định rồi bỏ đi. Rửa, khử khuẩn hoặc phơi để dùng lại có thể làm vật liệu xuống cấp mà mắt thường khó nhận thấy. Khi lớp bảo vệ bị tổn hại, găng có thể không còn thực hiện tốt chức năng ban đầu.
Ngay cả với găng tái sử dụng, người dùng cũng cần làm sạch và bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nên cất găng còn ướt, dính hóa chất hoặc bám chất bẩn trong một chiếc túi kín rồi lấy ra sử dụng lần sau. Sau khi vệ sinh, hãy để găng khô hoàn toàn và kiểm tra các vết rách, thủng, phồng hoặc cứng bất thường. Nếu không chắc găng còn an toàn, tốt hơn hết là thay mới.
Tránh chạm vào mặt ngoài của găng khi tháo và rửa tay sau khi sử dụng.
Tháo găng sai cách có thể làm bẩn bàn tay
Nhiều người đeo găng cẩn thận nhưng lại tháo vội vàng. Nếu dùng tay trần nắm vào mặt ngoài bẩn của găng, chất bẩn có thể dính trực tiếp lên da. Một cách tháo phổ biến là dùng tay đang đeo găng kẹp vào phần ngoài gần cổ tay của chiếc găng còn lại, kéo găng lộn ra ngoài. Sau đó, luồn ngón tay sạch dưới mép cổ tay của chiếc găng còn lại và lột xuống sao cho mặt ngoài bẩn được cuộn vào bên trong. Cần bỏ găng đúng nơi quy định và rửa tay sau đó.
Không nên dùng răng để kéo găng, thổi vào găng để làm phồng hoặc giũ mạnh găng đã sử dụng. Những hành động này vừa không vệ sinh, vừa có thể khiến chất bẩn phát tán hoặc làm tăng nguy cơ tiếp xúc với tác nhân gây hại.
Có những lúc mang găng lại làm tăng rủi ro
Găng tay có thể làm giảm cảm giác ở đầu ngón tay và khiến việc cầm nắm kém chính xác. Khi vận hành máy móc có bộ phận quay, găng rộng hoặc lỏng có thể bị cuốn vào máy, kéo theo bàn tay và gây chấn thương nghiêm trọng. Vì vậy, phải làm theo quy định an toàn tại nơi làm việc; không mặc định rằng mang găng luôn là lựa chọn đúng.
Một số loại găng cũng có thể không thích hợp khi tiếp xúc với một số hóa chất. Chất lỏng có thể thấm qua vật liệu hoặc làm găng yếu đi theo thời gian, dù bên ngoài chưa có dấu hiệu hư hỏng. Khi sử dụng chất tẩy rửa đậm đặc, dung môi hoặc hóa chất công nghiệp, hãy đọc nhãn sản phẩm và hướng dẫn an toàn để chọn đúng vật liệu, độ dày và thời gian sử dụng. Nếu không biết găng có tương thích hay không, đừng đoán.
Một số thói quen giúp sử dụng găng an toàn hơn
Để găng tay thực sự có ích, hãy biến việc sử dụng đúng thành thói quen:
- Xác định nguy cơ trước khi chọn găng. Cần bảo vệ khỏi vi khuẩn, hóa chất, vật sắc hay nhiệt? Mỗi nguy cơ có thể đòi hỏi một loại găng khác nhau.
- Kiểm tra găng trước khi đeo. Bỏ găng rách, thủng, giòn, biến dạng hoặc đã quá hạn sử dụng nếu có ghi hạn.
- Chọn kích cỡ vừa tay. Găng cần đủ khít để thao tác, nhưng không gây căng tức hoặc khó tháo.
- Thay găng đúng lúc. Thay khi găng bẩn, rách, ướt bên trong hoặc khi chuyển sang công việc khác có nguy cơ nhiễm bẩn.
- Không chạm vào đồ vật sạch bằng găng bẩn. Đặc biệt lưu ý điện thoại, vòi nước, tay nắm cửa và các bề mặt dùng chung.
- Tháo găng cẩn thận và rửa tay sau đó.
- Cất găng đúng nơi và đúng mục đích. Không để găng hóa chất cạnh thực phẩm hoặc dùng lẫn găng vệ sinh với găng chế biến thức ăn.
An toàn bắt đầu từ việc dùng đúng
Găng tay là một công cụ bảo vệ hữu ích, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi được lựa chọn và sử dụng phù hợp. Dùng sai loại, dùng quá lâu, tái sử dụng găng dùng một lần hoặc bỏ qua việc rửa tay có thể khiến nguy cơ nhiễm bẩn tăng lên thay vì giảm đi. Đôi khi, vấn đề không nằm ở việc chúng ta có mang găng hay không, mà ở việc chúng ta mang găng để làm gì, trong bao lâu và tháo nó ra như thế nào.
Hãy xem găng tay như một phần của quy trình an toàn, chứ không phải giấy phép để chạm vào mọi thứ mà không cần suy nghĩ. Một đôi găng đúng loại, sạch, vừa tay và được thay đúng lúc có thể bảo vệ bạn. Còn một đôi găng dùng sai cách có thể âm thầm mang chất bẩn từ nơi này sang nơi khác — và gây hại nhiều hơn bạn nghĩ.
