Mục lục
Găng tay thường được xem là một cách đơn giản để giữ vệ sinh khi nấu nướng. Tuy nhiên, đeo găng không tự động làm thực phẩm an toàn hơn, cũng không thay thế việc rửa tay đúng cách. Nếu dùng sai loại, dùng quá lâu hoặc chạm từ thực phẩm sống sang thực phẩm chín, găng tay thậm chí có thể làm lây nhiễm vi khuẩn giống như bàn tay bẩn.
Vậy khi nào nên đeo găng tay khi nấu ăn? Khi nào thì rửa tay hoặc dùng dụng cụ sạch là đủ? Câu trả lời phụ thuộc vào công việc đang làm, loại găng tay và cách sử dụng.
Găng tay giúp gì — và không giúp gì?
Găng tay dùng một lần có thể tạo lớp chắn giữa bàn tay và thực phẩm, đặc biệt khi bàn tay có vết thương cần được che phủ hoặc khi người nấu phải xử lý thực phẩm ăn ngay bằng tay. Găng tay cũng hữu ích trong một số công việc cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp, chẳng hạn trộn nguyên liệu bằng tay hay chia khẩu phần thức ăn đã nấu chín.
Nhưng lớp chắn ấy chỉ có tác dụng khi găng còn nguyên, sạch và được thay đúng lúc. Nếu bạn chạm vào thịt sống, rồi dùng chính đôi găng đó để cầm bánh mì, rau ăn sống hoặc thức ăn đã nấu, vi khuẩn có thể đi theo găng tay sang món ăn. Bề mặt găng không tự làm sạch và cũng không tiêu diệt mầm bệnh.
Đeo găng lâu còn có thể khiến người nấu quên mất những thứ mình đã chạm vào. Chẳng hạn, sau khi sơ chế thịt, bạn cầm điện thoại, mở tủ lạnh, kéo ngăn đựng gia vị rồi tiếp tục làm món ăn. Trong trường hợp đó, găng tay chỉ biến nhiều bề mặt thành điểm có nguy cơ nhiễm bẩn. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, thay găng khi cần, đồng thời giữ riêng thực phẩm sống và chín vẫn là những bước thiết yếu.
Khi nào nên đeo găng tay?
1. Khi bàn tay có vết cắt hoặc vùng da tổn thương
Nếu ngón tay bị xước, nứt da hoặc có vết cắt, hãy làm sạch và che kín vết thương bằng băng chống thấm trước khi chế biến thức ăn. Có thể đeo thêm găng tay dùng một lần bên ngoài để bảo vệ lớp băng, nhất là khi bàn tay tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Nếu vết thương lớn, đang chảy máu hoặc không thể che kín chắc chắn, tốt hơn hết là nhờ người khác chuẩn bị món ăn. Găng tay không phải giải pháp để tiếp tục nấu trong mọi tình huống. Cũng cần thay găng nếu găng rách, thủng hoặc băng che vết thương bị ướt, bong ra.
2. Khi xử lý thực phẩm ăn ngay bằng tay
Thực phẩm ăn ngay là những món sẽ được dùng mà không nấu lại để tiêu diệt vi khuẩn, ví dụ như rau trộn, bánh mì kẹp, trái cây đã cắt, đồ nguội hoặc món ăn đã chín. Khi cần tiếp xúc trực tiếp với các món này, bạn có thể dùng găng tay sạch dùng một lần, đặc biệt nếu đang chuẩn bị nhiều phần ăn hoặc làm món cho người khác.
Dù vậy, kẹp gắp, muỗng, thìa, giấy nến hoặc dụng cụ chia phần thường là lựa chọn thuận tiện và vệ sinh hơn. Nếu dùng găng, hãy rửa tay trước khi mang, chỉ đeo vào lúc cần thiết và bỏ đi ngay sau khi hoàn thành công việc. Không rửa găng dùng một lần để sử dụng lại.
3. Khi quy định nơi làm việc yêu cầu
Ở bếp ăn tập thể, nhà hàng, cơ sở chế biến hoặc nơi phục vụ số lượng lớn, quy định vệ sinh tại cơ sở có thể yêu cầu dùng găng trong một số công đoạn. Nhân viên cần làm theo quy trình của nơi làm việc, bao gồm loại găng được phép sử dụng, cách thay găng và yêu cầu rửa tay.
Găng tay không thay thế việc rửa tay giữa các nhiệm vụ. Người làm bếp vẫn cần rửa tay khi bắt đầu làm việc, sau khi đi vệ sinh, ho hoặc hắt hơi, chạm vào rác, tiền, điện thoại, thực phẩm sống hay bất cứ vật gì có thể làm bẩn tay.
4. Khi sơ chế một số nguyên liệu gây khó chịu cho da
Một số người dễ bị kích ứng khi tiếp xúc với ớt cay, hành, tỏi, nghệ hoặc nguyên liệu có tính axit. Găng tay phù hợp có thể giúp hạn chế việc nguyên liệu bám vào da, nhất là khi bàn tay có vết nứt nhỏ. Sau khi tháo găng, vẫn nên rửa tay và tránh chạm lên mắt, mặt hoặc vùng da nhạy cảm.
Nếu bạn bị dị ứng với một thành phần thực phẩm, găng tay không phải biện pháp duy nhất để phòng tránh phản ứng. Cần tránh nhiễm chéo trên thớt, dao, mặt bàn, dụng cụ và đồ đựng; đọc nhãn thành phần; đồng thời làm theo hướng dẫn của chuyên gia y tế nếu dị ứng nghiêm trọng.
Khi nào không cần đeo găng tay?
1. Khi bàn tay sạch và bạn có thể dùng dụng cụ
Với nhiều việc nấu ăn tại nhà — như rửa rau, khuấy nồi, cắt nguyên liệu bằng dao sạch hoặc lấy thức ăn bằng kẹp — rửa tay đúng cách và dùng dụng cụ sạch thường đã đủ. Đeo găng trong mọi công đoạn không nhất thiết làm món ăn an toàn hơn. Đôi khi, găng còn làm bạn khó cảm nhận độ trơn, kích thước hoặc độ nóng của vật đang cầm.
Hãy rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước, chà kỹ lòng bàn tay, mu bàn tay, giữa các ngón và quanh móng rồi lau khô bằng khăn sạch. Rửa tay trước khi nấu và mỗi khi chuyển từ một việc dễ gây nhiễm bẩn sang việc khác.
2. Khi sơ chế thịt sống — trừ khi có lý do cụ thể
Nhiều người nghĩ phải đeo găng mới được chạm vào thịt, cá hoặc trứng sống. Thực ra, khi nấu ăn tại nhà, bạn có thể xử lý các nguyên liệu này bằng tay sạch, sau đó rửa tay kỹ bằng xà phòng và làm sạch dụng cụ, mặt bàn. Găng không ngăn được nhiễm chéo nếu bạn dùng cùng một đôi để chạm vào đồ ăn khác.
Nếu vẫn chọn đeo găng khi làm thịt sống, hãy tháo bỏ ngay sau công đoạn đó, bỏ vào thùng rác và rửa tay trước khi tiếp tục. Không dùng găng vừa chạm thịt sống để mở vòi nước, cầm lọ gia vị hoặc lấy thực phẩm đã chín. Tốt hơn nữa, hãy bố trí thớt và dụng cụ riêng cho thực phẩm sống với thực phẩm ăn ngay.
3. Khi dùng găng không phù hợp với nhiệt độ hoặc công việc
Găng tay dùng một lần thường không được thiết kế để cầm nồi nóng, nhấc khay khỏi lò hoặc gắp thức ăn trên bếp. Vật liệu có thể nóng chảy, biến dạng hoặc truyền nhiệt khiến bạn bị bỏng. Với việc lấy khay nóng, hãy dùng găng cách nhiệt hoặc miếng lót nồi khô, đúng chức năng.
Cũng không nên dùng găng tay rộng, lỏng hoặc có phần thừa gần máy xay, máy thái và các bộ phận đang chuyển động. Găng có thể bị cuốn vào thiết bị. Khi dùng dao, độ vừa vặn và khả năng kiểm soát rất quan trọng; hãy ưu tiên kỹ thuật cắt an toàn và thớt ổn định, không mặc định rằng găng tay sẽ bảo vệ bạn khỏi lưỡi dao.
Chọn găng tay thế nào cho phù hợp?
Nếu cần găng dùng một lần để chế biến thực phẩm, hãy chọn loại ghi rõ phù hợp với việc tiếp xúc thực phẩm và có kích cỡ vừa tay. Găng quá chật dễ rách, còn găng quá rộng khiến thao tác vụng về. Có thể gặp các loại nitrile, vinyl hoặc latex; người dị ứng với latex nên tránh găng latex và chọn vật liệu khác phù hợp. Nếu công việc liên quan đến hóa chất tẩy rửa, hãy chọn loại găng chuyên dụng theo nhãn sản phẩm — găng dùng trong chế biến thực phẩm không nhất thiết bảo vệ da khỏi hóa chất.
Găng tái sử dụng dùng cho rửa chén hoặc vệ sinh không nên được dùng để chạm vào thực phẩm. Hãy để riêng chúng với găng chế biến thức ăn, rửa và phơi khô theo hướng dẫn, đồng thời thay mới nếu nứt, rách hoặc có mùi. Tuyệt đối không dùng găng vệ sinh nhà bếp cho việc sơ chế nguyên liệu.
Cách đeo và thay găng cho an toàn
Trước khi đeo găng, rửa tay và lau khô. Đeo găng chỉ khi bàn tay đã sạch; nếu tay bẩn, găng sẽ phủ lên bàn tay bẩn chứ không làm sạch bàn tay. Trong lúc nấu, thay găng khi chuyển từ thực phẩm sống sang thực phẩm chín hoặc ăn ngay, sau khi chạm vào rác hay bề mặt bẩn, khi găng bị rách, hoặc khi bạn đổi sang công việc khác.
Khi tháo găng, tránh chạm vào mặt ngoài đã sử dụng. Bỏ găng dùng một lần vào thùng rác, sau đó rửa tay. Không rửa găng rồi đeo lại, không dùng một đôi găng cho nhiều người và không giữ nguyên găng trong suốt buổi nấu chỉ vì chúng “trông vẫn sạch”.
Một nguyên tắc dễ nhớ
Hãy xem găng tay là một dụng cụ hỗ trợ, không phải lá chắn tuyệt đối. Với công việc thông thường ở nhà, bàn tay sạch và dụng cụ sạch thường là đủ. Nên dùng găng khi có lý do rõ ràng — chẳng hạn che kín vết thương, xử lý thức ăn ăn ngay bằng tay hoặc tuân thủ quy trình của nơi làm việc — và thay chúng đúng thời điểm. Dù có đeo găng hay không, rửa tay, ngăn ngừa nhiễm chéo và nấu chín thực phẩm đúng cách vẫn là những việc quan trọng nhất để giữ bữa ăn an toàn.
